ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΑΡΧΩΝ

Προς τα μέλη της πανεπιστημιακής μας κοινότητας

Αισθανόμαστε την ανάγκη να επικοινωνήσουμε μαζί σας γιατί πιστεύουμε ότι αντιπροσωπεύουμε μια μεγάλη ομάδα πανεπιστημιακών δασκάλων που προβληματίζεται και φιλοδοξεί να εγκαινιάσει ένα νέου τύπου διάλογο και επικοινωνία ανάμεσα στα μέλη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, σε αντίθεση με αυτό που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια στην πανεπιστημιακή μας κοινότητα, και να διεκδικήσει την ηγεσία του στις ερχόμενες πρυτανικές εκλογές.
Η φιλοδοξία αυτή, απαλλαγμένη από ματαιοδοξία και ιδιοτέλεια, στηρίζεται στην αμοιβαία εκτίμηση και το σεβασμό παρά τις όποιες επιστημονικές, βιοθεωρητικές ή και πολιτικές διαφορές. Οι κοινές μας ανησυχίες για το μέλλον της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η κοινή πίστη στις ελευθερίες και δικαιώματα που κατακτήθηκαν μέσα στη μακρά πορεία του θεσμού του πανεπιστημίου και η συναίσθηση της ευθύνης που έχουμε ως πνευματική ηγεσία απέναντι στην κοινωνία, είναι οι συνδετικοί κρίκοι που μας ενώνουν.

Το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο γίνεται τα τελευταία χρόνια αντικείμενο ποικίλων παρεμβάσεων και αυθαίρετων ενεργειών που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του. Τεχνοκρατικές ελίτ συνδεδεμένες με επιχειρηματικούς φορείς και ιδιοτελή συμφέροντα με σκοπό την εξυπηρέτηση της αγοράς και τη μεγιστοποίηση του κέρδους επιδιώκουν μείωση του χρόνου σπουδών, κατάργηση του ασύλου, εξειδίκευση και εστιασμένη επαγγελματική κατάρτιση, εις βάρος της ευρύτερης ακαδημαϊκής παιδείας που ολοκληρώνει επιστημονικά ένα πνευματικό και καλλιεργημένο άτομο. Τα στοιχεία αυτά τείνουν να αλλοιώσουν τον ίδιο το δημόσιο χαρακτήρα του πανεπιστημίου και τον ακαδημαϊκό του πυρήνα. Εκτρέπουν το πανεπιστήμιο από την αποστολή του να λειτουργεί υπέρ του κοινωνικού συνόλου και το καθιστούν εργαλείο συγκεκριμένων κέντρων και συμφερόντων. Η νομιμοποίηση της κερδοσκοπίας, ο κατακερματισμός κάθε συλλογικότητας και η εμπέδωση πελατειακών σχέσεων στο όνομα μιας φενακισμένης «αριστείας» ή εμπορευματικών αξιολογήσεων όχι μόνον δεν μας εκφράζουν, αλλά μας βρίσκουν αντίθετους. Εμείς πιστεύουμε βαθιά στη διαρκή ακαδημαϊκή και ανεξάρτητη από τη διοίκηση αξιολόγηση, στην πραγματική ποιότητα, στο «ευ αγωνίζεσθαι»  και στην ευγενή επιστημονική άμιλλα.  Πιστεύουμε ότι ένας πανεπιστημιακός δάσκαλος δεν είναι δυνατόν να είναι ειλικρινής και συνεπής στα πλαίσια της επιστήμης του και ταυτόχρονα να εμφανίζεται αφερέγγυος σε σχέση με τις δεσμεύσεις και το δημόσιο λόγο του. Δεν μπορεί πρόσωπα που στρατεύτηκαν κάποτε στην υπόθεση της «απελευθέρωσης μέσω της γνώσης» να ταυτίζονται στην καθημερινή τους ζωή με την αντίληψη που οδήγησε τον κόσμο στη μεγάλη κρίση που βιώνουμε σήμερα.

Οι διακηρύξεις περί ακαδημαϊκής αναβάθμισης των σπουδών και της έρευνας καθώς και η συμβολή του πανεπιστημίου στην ανάπτυξη της περιοχής μας είναι λόγοι κενοί περιεχομένου, εάν δεν βασίζονται σε απτά δείγματα γραφής, στην έξωθεν καλή μαρτυρία και στην παροχή συγκεκριμένων εγγυήσεων  για το πώς στοχεύει να λειτουργήσει η επόμενη Πρυτανεία, η οποία αναμένεται να έχει μπροστά της μεγάλες προκλήσεις και διλήμματα για το μέλλον του ελληνικού πανεπιστημίου. Θα συμμορφωθεί άκριτα στα κελεύσματα της όποιας εξουσίας ή θα προτάξει το αγαθό της δημόσιας, ανθρωπιστικής και ολοκληρωμένης Παιδείας; Θα παραδώσει το πανεπιστήμιο στους «επιτήδειους» που θα το χρησιμοποιήσουν ως εφαλτήριο για την προσωπική τους ανέλιξη και ευμάρεια ή θα βάλει μια τάξη στα οικονομικά, εξασφαλίζοντας ένα ελάχιστο που εγγυάται την απρόσκοπτη συνέχιση της έρευνας και της διδασκαλίας; Θα συμπεριφερθεί ως αρωγός και εμπνευστής για την αναβάθμιση του πανεπιστημίου ή θα αποκλείει μεθοδικά όλους τους «μη ανήκοντες» για να συνεχίσει να εξασφαλίζει τα δικά της προνόμια; Θα πολιτευθεί διχαστικά και διαιρετικά ή θα ενώσει, θα συμφιλιώσει και θα συνθέσει; Θα συνεχίσει τα επικοινωνιακά παίγνια ή θα κερδίσει τη χαμένη αξιοπιστία του ιδρύματος;

Ο δρόμος που θέλουμε να χαράξουμε είναι συγκεκριμένος:

1. Η προάσπιση του δημόσιου χαρακτήρα του Πανεπιστημίου.

Επιμένουμε στο δημόσιο χαρακτήρα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, γιατί το πανεπιστήμιο είναι η ελπίδα της κοινωνίας. Σε αυτό συμπυκνώνονται τα οράματα και οι προσδοκίες του λαού. Από αυτό η κοινωνία περιμένει τη λύση των προβλημάτων της. Εκεί αναφέρονται τα ευγενή προϊόντα που παράγει ο επιστημονικός στοχασμός και η έρευνα. Το αυτονόητο δικαίωμα της μόρφωσης δεν μπορεί να γίνεται, πλαγίως ή ευθέως, αντικείμενο κερδοσκοπίας με την εισαγωγή εμπορευματικών κανόνων και πελατειακών σχέσεων. Το άρθρο 16 του Συντάγματος ισχύει και πρέπει να εφαρμόζεται.

Το Πανεπιστήμιο οφείλει να λειτουργεί ως πρωτοπορία της κοινωνίας και ως πρότυπο της καλώς εννοούμενης παραγωγικότητας μέσω μιας ευγενούς άμιλλας, όχι ως επιχείρηση ή ως οργανισμός κερδοσκοπικού χαρακτήρα για τη συσσώρευση κερδών. Η συμμετοχή στα τοπικά δρώμενα πρέπει να ενθαρρύνεται με κάθε τρόπο. Η επαφή της διοίκησης αλλά και των μελών του προσωπικού με το πιο ζωντανό μέρος της κοινωνίας, τους νέους και το νεολαιίστικο κίνημα, πρέπει να είναι ουσιαστική και απροσχημάτιστη. Όχι να καταλήγει σε συναλλαγή κάτω από το τραπέζι και σε ευτελείς «διευκολύνσεις» που υποτιμούν και προδίδουν όλους μας. Δημόσιο θα πει ΔΗΜΟΣΙΟ, και για αυτό δεν χωρούν στη λογική ενός ακαδημαϊκού ιδρύματος «εν κρυπτώ» μεθοδεύσεις και διαδικασίες, ομάδες και παρέες που ελέγχουν τους μηχανισμούς διανομής θέσεων, βαθμίδων και χρημάτων. Το πανεπιστήμιο είναι εκ προδιαγραφής θεσμός όπου κυριαρχεί η διαφάνεια. Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων δεν μπορεί να είναι εξαίρεση.

2. Διαφύλαξη και διεύρυνση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών.

Οι ελευθερίες και τα ειδικά δικαιώματα των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας θα πρέπει να είναι αδιαπραγμάτευτα. Ο θεσμός του ασύλου είναι μια συμπαγής έννοια, δεν διαμερισματοποιείται, δεν εξειδικεύεται και δεν ποινικοποιείται. Η ηγεσία του πανεπιστημίου έχει ευθύνη να αποτρέψει τον εκφυλισμό αυτής της πολύτιμης Αρχής, που είναι ταυτόσημη με την έννοια της ακαδημαϊκής ελευθερίας, σε ένα καθεστώς τρόμου, ατιμωρησίας και εγκληματικότητας. Έχει ταυτόχρονα την ευθύνη να εγγυάται το δικαίωμα της ειρηνικής διαμαρτυρίας και της έκφρασης μειοψηφικών απόψεων που δεν μπορούν να βρουν αλλού βήμα να αναπτυχθούν. Είναι αδιανόητη η κατασταλτική παρέμβαση της διοίκησης του πανεπιστημίου μέσω απειλών και διώξεων στην έκφραση επιστημονικής γνώμης αλλά και άποψης για τα πανεπιστημιακά κοινά. Η βία - συμβολική, διοικητική και φυσική - είναι ασύμβατη με την ιδέα του πανεπιστημίου. Η παραγωγή της γνώσης και η διαμόρφωση του ακαδημαϊκού πολίτη δεν μπορούν να συντελεστούν μέσα σε καθεστώς φόβου.

Η έρευνα είναι επίσης ένα δικαίωμα, ίσως το πρώτιστο, στον ακαδημαϊκό χώρο. Πρέπει να βρίσκει αρωγή στις υπηρεσίες και στη διοίκηση, να υποστηρίζεται, να καλλιεργείται και να επιβραβεύεται. Η υποστήριξη της έρευνας προϋποθέτει αξιολογικού χαρακτήρα και καλά ισορροπημένη κατανομή του τακτικού προϋπολογισμού και των δημοσίων επενδύσεων καθώς επίσης δημόσια διαβούλευση, διαφάνεια και λογοδοσία για τη χρήση των διαθέσιμων πόρων.

3. Ακαδημαϊκή αναβάθμιση.

Η επιστήμη στις μέρες μας προχωρεί με γοργούς ρυθμούς που για να την παρακολουθεί κανείς πρέπει να κινείται με μεγάλη ταχύτητα.  Δυστυχώς το Πανεπιστήμιό μας - όπως και τα υπόλοιπα Πανεπιστήμια της χώρας - δεν έχει ακόμη καταφέρει να κατακτήσει μια ζηλευτή θέση μεταξύ των καλύτερων πανεπιστημίων της Ευρώπης και του κόσμου, γιατί ο ελλαδικός χώρος στο σύνολό του δεν διαθέτει ακόμη την ακαδημαϊκή παράδοση και τα μέσα που έχουν αντίστοιχα ιδρύματα αλλού. Γι αυτό δεν έχει κανένα νόημα η «δημιουργική λογιστική», η κατασκευή δεικτών για την προβολή μιας εικόνας «αριστείας», όταν η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Η αξιοπιστία ενός πανεπιστημίου είναι ζωτικής σημασίας αγαθό και δεν μπορεί να ξοδεύεται από αξιωματούχους του για εφήμερους και ιδιοτελείς σκοπούς. Η κοινωνία έχει γνώση και κρίση, δεν μπορούμε να την αγνοούμε. Καμιά μέθοδος αποτίμησης του έργου ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος δεν μπορεί να καταλήγει σε συμπεράσματα που αντιφάσκουν με την κοινή λογική. Η συστηματική υποχρηματοδότηση, η σοβαρή έλλειψη υποδομών, το διχαστικό κλίμα που παράγει και συντηρεί ένας παρατεταμένος φατριασμός, εγκατεστημένες ανομικές νοοτροπίες και συμπεριφορές, αλλά και η χαλαρότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας δημιουργούν ένα αντίξοο περιβάλλον που θα χρειαστεί τομές, προσπάθεια και χρόνο μέχρι να μπορέσει το πανεπιστήμιο να ανέβει στο ύψος που πρέπει και να επιδείξει τις προόδους που προσδοκούμε από αυτό.

Αν και εξαιρετικά δύσκολο, το εγχείρημα της αναβάθμισης του ελληνικού πανεπιστημίου είναι πάντα επίκαιρο. Στη δίνη της πιο σοβαρής οικονομικής κρίσης που πέρασε μεταπολεμικά ο τόπος, η επιλογή της αειφόρου ανάπτυξης μέσω της έρευνας και της καινοτομίας, όπως και η ουσιαστική παιδεία, είναι αυτονόητα. Ωστόσο ο φιλόδοξος αυτός στόχος παραπέμπει σε ρητές προϋποθέσεις: να απαλλαγούμε από τον ιδιότυπο λαϊκισμό που μετατρέπει τους φοιτητές σε ψηφοφόρους, να υιοθετήσουμε απαιτητικές αλλά δίκαιες μεθόδους αποτίμησης του ακαδημαϊκού έργου, να δώσουμε ουσία τις συλλογικές διαδικασίες, να καθιερώσουμε την αμεροληψία, την αξιοκρατία και το διάλογο ως τρόπο ζωής μέσα στο πανεπιστήμιο.

Σε αυτές τις Αρχές πιστεύουμε, για αυτά τα προβλήματα θέλουμε να συζητήσουμε με όλους και με όλες σας στους επόμενους μήνες. Αν το καταφέρουμε, αυτή η διακήρυξη αρχών θα μετεξελιχθεί σε συγκεκριμένο «Πρόγραμμα» και το κοινό μας όραμα για ένα αναγεννημένο, αναβαθμισμένο, σύγχρονο και ανθρωπιστικό πανεπιστήμιο θα αρχίσει να πραγματώνεται.

Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων είναι το σπίτι μας. Χιλιάδες ελληνικές οικογένειες μας εμπιστεύονται τα παιδιά τους. Φοιτητές από πολλές χώρες του κόσμου το προτιμούν για τις σπουδές τους. Η πόλη  των Ιωαννίνων το θέλει πρώτο στα Γράμματα, πρώτο στο Ήθος. Γι αυτό σας καλούμε σε μια κοινή προσπάθεια για την αναγέννηση του Πανεπιστημίου μας. Είναι καιρός να αφήσουμε πίσω μας το παρελθόν και τις λογικές της διαδοχής του.

Καιρός να αλλάξουμε σελίδα.

Κώστας Δραΐνας
Καθηγητής Τμήματος Χημείας